Hoe mensen omgaan met lange termijn planning

(en waarom dat voor bijna iedereen lastig is)

Lange termijn planning klinkt simpel: je weet dat iets belangrijk is, dus je zorgt dat je het niet vergeet. Toch blijkt in de praktijk dat veel mensen moeite hebben met plannen voor momenten die ver in de toekomst liggen. Dat geldt voor allerlei situaties, van administratieve zaken tot afspraken of herinneringen die pas na jaren weer relevant zijn.

Dit is geen kwestie van onoplettendheid of gebrek aan discipline. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat dit vooral te maken heeft met hoe het menselijk brein werkt. In deze blog leggen we op een toegankelijke manier uit waarom lange termijn planning lastig is en wat volgens onderzoek beter werkt.

Wat is lange termijn planning?

Lange termijn planning betekent:

nadenken over en vastleggen van dingen die niet vandaag of morgen spelen, maar pas maanden of jaren later.

Kenmerken van lange termijn planning:

1. het is niet direct urgent
2. het komt weinig voor
3. er is vaak geen vaste herinnering in het dagelijks leven

Juist deze combinatie maakt het moeilijk om er aandacht voor te houden.

Waarom mensen slecht zijn in plannen op lange termijn

Ons brein is gemaakt voor het nu

Het menselijk brein is vooral gericht op wat direct aandacht vraagt. Dat is logisch: vroeger was snelle reactie belangrijker dan ver vooruit denken.

Gevolg:

1. taken zonder deadline verdwijnen naar de achtergrond
2. dingen die “later” moeten voelen minder belangrijk
3. we focussen automatisch op vandaag en morgen

Psychologen noemen dit ook wel kortetermijndenken.

De toekomst voelt ver weg

Uit onderzoek in de gedragspsychologie blijkt dat mensen hun toekomstige zelf vaak zien als iemand anders. Daardoor voelt het minder logisch om nu moeite te doen voor iets dat pas veel later speelt.

Dat leidt tot gedachten als:

1. “Dat komt later wel”
2. “Daar denk ik nog wel een keer aan”
3. “Dat onthoud ik vast”

In de praktijk blijkt dat dit vaak niet zo werkt.

Zeldzame momenten krijgen weinig aandacht

Dingen die je dagelijks of wekelijks doet, onthoud je vanzelf. Maar momenten die maar eens in de paar jaar voorkomen, hebben geen vaste plek in je routine.

Zonder:

1. vaste datum
2. herhaling
3. externe herinnering

verdwijnen ze gemakkelijk uit beeld.

Veelgemaakte denkfouten bij lange termijn planning

Onderzoekers hebben verschillende denkfouten vastgesteld die bij vrijwel iedereen voorkomen:

“Dat onthoud ik wel”

Mensen overschatten hun geheugen. Dit heet optimismebias. We denken dat belangrijke dingen vanzelf blijven hangen, terwijl dat vaak niet zo is.

“Ik heb later vast meer tijd”

Dit wordt de planning fallacy genoemd. We denken dat de toekomst rustiger zal zijn dan het heden, terwijl agenda’s meestal voller worden.

Uitstel door lage druk

Zonder directe gevolgen voelt actie nemen niet nodig. Daardoor schuiven we dingen steeds verder vooruit.

Wat onderzoek zegt over beter plannen

Vertrouwen op geheugen werkt slecht

Psychologisch onderzoek toont aan dat het menselijk geheugen onbetrouwbaar is voor lange termijn informatie. Vooral wanneer iets geen emotionele of dagelijkse prikkel heeft.

Externe hulpmiddelen werken beter

Mensen plannen succesvoller wanneer zij gebruikmaken van:

1. agenda’s
2. herinneringen
3. vaste systemen

Niet omdat zij minder slim zijn, maar omdat deze hulpmiddelen beter geschikt zijn voor dit soort taken.

Minder herinneringen werkt beter dan meer

Te veel meldingen zorgen ervoor dat mensen ze negeren. Dit heet notificatiemoeheid.

Onderzoek laat zien dat beter werkt:

1. één herinnering ruim van tevoren
2. eventueel een tweede dichter bij het moment
3. daarna geen extra meldingen

Dat geeft rust en overzicht.

Het verschil tussen onthouden en vastleggen

Een belangrijk inzicht is het verschil tussen:

1. iets onthouden
2. iets vastleggen

Onthouden betekent dat je het actief in je hoofd moet houden. Vastleggen betekent dat je het één keer goed noteert en daarna loslaat.

Voor lange termijn momenten werkt vastleggen vrijwel altijd beter.

Mentale rust door overzicht

Psychologen spreken van mentale belasting wanneer informatie in het hoofd blijft rondzweven. Dingen die nog “geregeld moeten worden” zorgen onbewust voor spanning.

Zodra mensen weten dat iets:

1. goed is vastgelegd
2. automatisch wordt herinnerd

ervaren zij meer rust, zelfs als het moment nog ver weg ligt.

Praktische tips voor betere lange termijn planning

Op basis van onderzoek en praktijkervaring helpen deze stappen:

1. Leg het meteen vast

Zodra je ergens aan denkt, noteer het direct. Niet later.

2. Koppel het aan een moment

Gebruik een datum of periode in plaats van een vage taak.

3. Houd het simpel

Hoe eenvoudiger het systeem, hoe groter de kans dat het werkt.

4. Vertrouw op het systeem

Als iets is vastgelegd, hoef je het niet meer in je hoofd te houden.

Waarom automatisering helpt

Automatische herinneringen nemen werk uit handen. Ze zorgen ervoor dat je niet zelf alert hoeft te blijven.

Goede automatisering:

1. werkt op de achtergrond
2. vraagt weinig aandacht
3. komt alleen op het juiste moment in beeld

Dit zorgt voor overzicht zonder constante meldingen.

Conclusie

Lange termijn planning is voor veel mensen lastig, niet omdat ze nalatig zijn, maar omdat ons brein daar niet goed in is. Onderzoek laat zien dat vertrouwen op geheugen weinig betrouwbaar is en dat externe hulpmiddelen beter werken.

Door belangrijke momenten:

1. één keer goed vast te leggen
2. op het juiste moment herinnerd te worden
3. en daarna los te laten

ontstaat rust en overzicht.

Bronnen

1. Kahneman, D. – Thinking, Fast and Slow
2. American Psychological Association – onderzoek naar planning en cognitieve belasting
3. Baumeister & Tierney – Willpower
4. Diverse publicaties over present bias en gedragseconomie